KaiOS: bu nima, tizim arxitekturasi va veb ilovalar

KaiOS nima?

KaiOS — KaiOS Technologies kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan, tugmachali telefonlar uchun mobil operatsion tizim. Tizim Mozilla-ning Boot to Gecko (B2G) ochiq loyihasiga asoslangan bo'lib, dastlab ultra-budjet qurilmalari uchun Android-ga veb muqobil sifatida yaratilgan. Birinchi tijoriy reliz 2017-yilda Hindistondagi Reliance JioPhone telefonida bo'lib o'tdi.

Counterpoint Research (Q2 2025) ma'lumotiga ko'ra, KaiOS mobil OT bozorining 2,8 foizini egallaydi, Android (72%) va iOS-dan (27%) ortda qoladi, ammo boshqa platformalardan oldinda. Hindistonda KaiOS ulushi JioPhone dasturi tufayli 14% ga etadi. KaiOS-dagi o'rtacha qurilma narxi 20-30 AQSh dollarini tashkil etadi, bu tizimni rivojlanayotgan bozorlar uchun muhim qiladi.

KaiOS-ning asosiy xususiyati — barcha ilovalar veb ilovalardir. Dasturchi HTML5, CSS va JavaScript-da kod yozadi, manifest bilan ZIP arxiviga joylaydi va KaiStore-da nashr qiladi. Tizim mahalliy APK fayllarini o'rnatishni qo'llab-quvvatlamaydi — faqat W3C Widget spetsifikatsiyasiga muvofiq Open Web Apps.

KaiOS versiya tarixi

KaiOS 2.5 (2018) — Gecko 48 yadrosidagi birinchi barqaror versiya, JioPhone 1-da o'rnatilgan. KaiOS 2.5.3 (2021) — Google Assistant, Google Maps Go, YouTube Go qo'llab-quvvatlashi. KaiOS 3.0 (2022) — Gecko 84, yaxshilangan unumdorlik, WebGL 2.0, CSS Grid. KaiOS 3.1 (2024) — 256 MB RAM uchun optimallashtirish, yangi Web API Audio Channel, yaxshilangan TLS 1.3 xavfsizligi.

KaiOS arxitekturasi: Linux yadrosi va Gecko dvigateli

KaiOS arxitekturasi uchta asosiy qatlamdan iborat: Linux yadrosi (Gonk), Gecko veb dvigateli va Gaia foydalanuvchi interfeysi. Gonk — drayverlar, HAL (Hardware Abstraction Layer), RIL (Radio Interface Layer) modem steki va sensorlarni qo'llab-quvvatlashni o'z ichiga olgan apparatga bog'liq qatlam. Android Open Source Project (AOSP) dan bootloader, drayverlar va ba'zi kutubxonalar olingan.

Gonk — apparat qatlami

Gonk Gecko-ga apparatga kirishni ta'minlaydi: kamera, Bluetooth, Wi-Fi, GPS, audio, vibratsiya, sensorlar. Android-dan farqli o'laroq, ilovalar Dalvik/ART uchun yoziladi, KaiOS-da ilovalar Gecko tomonidan Gonk IPC ga tarjima qilingan Web API orqali apparatga murojaat qiladi. Radio interfeysi (RIL) 4G VoLTE, SMS, USSD va SIM kartalarni boshqarishni ta'minlaydi.

Gecko — veb dvigatel

Gecko KaiOS-da shunchaki brauzer dvigateli emas, balki to'liq ilovalarni bajarish muhitidir. Barcha HTML5 ilovalari Gecko Process Manager ichida ishlaydi, har bir ilovani alohida jarayonda izolyatsiya qiladi. Gecko W3C Widget Packaging spetsifikatsiyasini va apparatga kirish uchun Mozilla kengaytmalarini amalga oshiradi. Gecko versiyasi dasturchiga qaysi Web API mavjudligini belgilaydi.

Gaia — foydalanuvchi interfeysi

Gaia — OT ning o'zining veb interfeysi: blok ekrani, uy ekrani (launcher), bildirishnomalar paneli, raqam terish ekrani, kontaktlar, SMS mijozi. Barcha tizim ilovalari bir xil Open Web Apps dir. Dasturchi standart kamera yoki klaviaturani o'z ilovasi bilan almashtirishi mumkin, buning uchun manifestda tegishli activity handler ro'yxatdan o'tkazilishi kerak.

// KaiOS versiyasi va API mavjudligini tekshirish
function checkKaiOSVersion() {
    const ua = navigator.userAgent;
    let version = 'unknown';

    if (ua.includes('KAIOS/2.5')) {
        version = '2.5';
    } else if (ua.includes('KAIOS/3')) {
        version = '3.0';
    }

    const features = {
        geolocation: 'geolocation' in navigator,
        vibration: 'vibrate' in navigator,
        mozMobileConnection: 'mozMobileConnection' in navigator,
        mozTelephony: 'mozTelephony' in navigator,
        mozSms: 'mozSms' in navigator,
        bluetooth: 'bluetooth' in navigator
    };

    return { version, features };
}

// Google Apps mavjudligini tekshirish (faqat KaiOS 2.5.3+)
const systemInfo = checkKaiOSVersion();
console.log('KaiOS version:', systemInfo.version);
console.log('Available APIs:', JSON.stringify(systemInfo.features, null, 2));

// Mavjudlikni tekshirish bilan vibratsiyadan foydalanish
function triggerHapticFeedback() {
    if (navigator.vibrate) {
        navigator.vibrate([200, 100, 200]); // vibratsiya, pauza, vibratsiya
    }
}

checkKaiOSVersion funktsiyasi KaiOS versiyasini aniqlash uchun User Agent-ni o'qiydi va asosiy Web API-larning mavjudligini tekshiradi. 2.5 versiyasida mozMobileConnection, mozTelephony, mozSms mavjud — ular oddiy brauzerlarda yo'q va KaiOS uchun xosdir. triggerHapticFeedback funktsiyasi orqaga qarab muvofiqlik bilan Vibration API dan foydalanadi.

KaiOS uchun ilova yaratish: tuzilma va manifest

KaiOS ilovasi — HTML fayllar, CSS, JavaScript, tasvirlar va manifestni o'z ichiga olgan ZIP arxivi (format .zip, .apk emas). Minimal ilovaning tuzilishi manifest.webapp (ilova tavsifi), index.html (kirish nuqtasi), style.css va icon.png (90×90 piksel kvadrat ikonka) ni o'z ichiga oladi. Manifest W3C Manifest for Web Apps spetsifikatsiyasiga mos keladi.

Manifest manifest.webapp

manifest.webapp fayli — KaiOS ilovasining asosiy konfiguratsiya fayli. Majburiy maydonlar: name (nom), description (140 belgigacha tavsif), launch_path (index.html ga yo'l), icons (30×30, 60×60, 90×90, 120×120 piksel o'lchamdagi ikonkalar). type maydoni: 'certified' (tizim ilovalari), 'privileged' (Web API ga kirish), 'web' (maxsus huquqlarsiz). Privileged ilovalar uchun permissions massivida ko'rsatiladi.

// manifest.webapp — KaiOS ilovasining konfiguratsiyasi
{
    "name": "Chiroq",
    "description": "Kamera chirog'ini yoqadi va o'chiradi",
    "launch_path": "/index.html",
    "icons": {
        "30": "/icons/icon-30.png",
        "60": "/icons/icon-60.png",
        "90": "/icons/icon-90.png",
        "120": "/icons/icon-120.png"
    },
    "type": "privileged",
    "permissions": {
        "camera": {
            "description": "Chiroqni yoqish uchun kerak"
        }
    },
    "default_locale": "ru",
    "orientation": "portrait-primary",
    "fullscreen": true
}

Manifest ilova privileged turiga ega ekanligini ko'rsatadi — bu permissions orqali camera API ga kirish imkonini beradi. Ikona o'lchamlari qat'iy ravishda 30×30, 60×60, 90×90 va 120×120 pikseldir. orientation maydoni portret yo'nalishini cheklaydi — tugmachali telefonlarda odatda ekranni aylantirish uchun akselerometr bo'lmaydi. fullscreen: true holat panelini yashiradi.

HTML sahifa tuzilmasi

KaiOS-dagi HTML5 sahifasi cheklangan ekran (odatda 240×320 piksel) hisobga olingan holda standart teglardan foydalanadi. Viewport meta-tegi majburiy: <meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=1">. KaiOS sensorli hodisalarni qo'llab-quvvatlamaydi (tugmachali telefonlarda sensorli ekran yo'q), barcha navigatsiya tugmalar orqali amalga oshiriladi: ArrowUp, ArrowDown harakatlanish uchun, Enter tanlash uchun, Back qaytish uchun.

// index.html — KaiOS uchun oddiy chiroq ilovasi
<!DOCTYPE html>
<html>
<head>
    <meta charset="utf-8">
    <meta name="viewport"
          content="width=device-width, initial-scale=1, maximum-scale=1">
    <title>Chiroqcha</title>
    <link rel="stylesheet" type="text/css" href="style.css">
</head>
<body>
    <div id="app">
        <div id="status" class="status-off">O'chirilgan</div>
        <div id="hint">Yoqish uchun Enter tugmasini bosing</div>
    </div>

    <script>
        const statusEl = document.getElementById('status');
        const hintEl = document.getElementById('hint');
        let isFlashOn = false;
        let camera = null;

        async function initCamera() {
            try {
                camera = navigator.mozCameras.getListOfCameras()[0];
                const cameraControl = await
                    navigator.mozCameras.getCamera(camera, { mode: 'picture' });
                return cameraControl;
            } catch (e) {
                showError('Kamera mavjud emas: ' + e.message);
            }
        }

        async function toggleFlash() {
            const cam = await initCamera();
            if (!cam) return;

            isFlashOn = !isFlashOn;
            try {
                await cam.setConfiguration({
                    mode: 'picture',
                    flashMode: isFlashOn ? 'on' : 'off'
                });
                statusEl.textContent = isFlashOn ? 'Yoqilgan' : 'O'chirilgan';
                statusEl.className = isFlashOn ? 'status-on' : 'status-off';
            } catch (e) {
                showError('Xato: ' + e.message);
            }
        }

        // Enter apparat tugmasini qayta ishlash
        document.addEventListener('keydown', function(e) {
            if (e.key === 'Enter') {
                toggleFlash();
            }
        });

        initCamera();
    </script>
</body>
</html>

Chiroq ilovasi kamera chirog'ini boshqarish uchun MozCamera API dan foydalanadi. Foydalanuvchi Enter apparat tugmasini bosadi — flashMode ni on va off o'rtasida o'zgartiradigan keydown ishlovchisi ishga tushadi. Status vizual ko'rsatish uchun status-on/status-off sinfiga ega matn blokida ko'rsatiladi. MozCamera API faqat manifestda camera ruxsatiga ega bo'lgan privileged ilovalar uchun mavjud.

KaiOS Web API: telefon va jihozlar bilan ishlash

KaiOS Web API — telefonning apparat imkoniyatlariga kirishni ta'minlaydigan JavaScript interfeyslari to'plami. API-larning aksariyati Mozilla-ning xususiy kengaytmalari (moz prefiksli) va oddiy brauzerlarda mavjud emas. API dan foydalanish uchun ilova manifestda privileged yoki certified turiga ega bo'lishi kerak.

Asosiy Web API-lar

MozMobileConnection — tarmoq haqida ma'lumot: operator, signal darajasi, tarmoq turi (4G/3G/2G), IMEI, rouming holati. MozTelephony — qo'ng'iroqlarni boshqarish: raqam terish, qabul qilish, tugatish, konferentsiya, qo'ng'iroq holati. MozSms — SMS, MMS yuborish va qabul qilish, SIM-dagi xabarlarni boshqarish. MozContacts — telefon daftarchasini o'qish va yozish. MozBluetooth — Bluetooth boshqaruvi: qurilmalarni aniqlash, juftlash, fayl uzatish. Push API — serverdan push bildirishnomalarini qabul qilish.

// KaiOS Web API orqali kontaktlar va qo'ng'iroqlar bilan ishlash
const TelephonyManager = {
    // Raqamga qo'ng'iroq qilish
    async makeCall(phoneNumber) {
        if (!navigator.mozTelephony) {
            throw new Error('Telephony API mavjud emas');
        }

        const call = navigator.mozTelephony.dial(phoneNumber);
        call.onconnected = () => console.log('Qo'ng'iroq o'rnatildi');
        call.ondisconnected = () => console.log('Qo'ng'iroq yakunlandi');
        return call;
    },

    // Telefon daftarchasidan kontaktlar ro'yxatini olish
    async getContacts() {
        const cursor = navigator.mozContacts.getAll({
            sortBy: 'familyName',
            sortOrder: 'ascending'
        });

        const contacts = [];
        return new Promise((resolve, reject) => {
            cursor.onsuccess = function() {
                if (this.result) {
                    contacts.push(this.result);
                    this.continue();
                } else {
                    resolve(contacts);
                }
            };
            cursor.onerror = function() {
                reject(this.error);
            };
        });
    },

    // SMS yuborish
    async sendSms(phoneNumber, message) {
        if (!navigator.mozSms) {
            throw new Error('SMS API mavjud emas');
        }
        const request = navigator.mozSms.send(phoneNumber, message);
        return new Promise((resolve, reject) => {
            request.onsuccess = () => resolve(request.result);
            request.onerror = () => reject(request.error);
        });
    }
};

// Foydalanish namunasi
TelephonyManager.getContacts()
    .then(contacts => console.log('Topilgan kontaktlar:', contacts.length))
    .catch(err => console.error(err));

TelephonyManager obyekti uchta asosiy KaiOS API-ni birlashtiradi: qo'ng'iroqlar uchun mozTelephony, telefon daftarchasi uchun mozContacts va xabarlar uchun mozSms. Kursor bilan getAll() — katta hajmdagi ma'lumotlarni asinxron o'qish namunasi (1000+ yozuvli kontaktlar uchun xos). Barcha API-lar onsuccess va onerror ishlovchilari bilan DOMRequest qaytaradi.

Web API cheklovlari

KaiOS Web API-larining cheklovlari bor: qo'ng'iroq va SMS API-lari faqat telefonlarda mavjud (planshetlarda emas), kamera — faqat jismoniy kamera mavjud bo'lganda, Bluetooth — cheklangan HSP/HFP profili. Push API Google Firebase (FCM) serveri yoki o'z serverining qo'llab-quvvatlashini talab qiladi. Geolokatsiya API si apparat qo'llab-quvvatlashiga qarab A-GPS yoki Cell ID dan foydalanadi.

UI va navigatsiya: T9, tugmalar va 240×320 ekran

KaiOS foydalanuvchi interfeysi T9 klaviaturasi va apparat tugmalari bilan boshqarishga mo'ljallangan. Standart ekran o'lchami — ko'pchilik tugmachali telefonlarda 240×320 piksel (QVGA). Sensorli ekranning yo'qligi barcha navigatsiya keydown/keyup hodisalari orqali amalga oshirilishini anglatadi: ArrowUp, ArrowDown, ArrowLeft, ArrowRight, Enter, Back (yoki Escape).

Fokusni boshqarish

KaiOS CSS :focus ni odatdagi shaklda qo'llab-quvvatlamaydi — fokus tabindex va JavaScript orqali boshqariladi. Dasturchi joriy tanlangan elementni qo'lda kuzatib borishi va tugmalar bosilganda fokusni harakatlantirishi kerak. Navigatsiyani soddalashtirish uchun ro'yxat elementlarida data-index dan foydalanish tavsiya etiladi. Tanlangan element odatda kontrast rangdagi background-color CSS xususiyati bilan .selected sinfi orqali ajratib ko'rsatiladi.

// KaiOS uchun ro'yxatda fokus navigatsiyasi
class ListNavigation {
    constructor(containerSelector) {
        this.container = document.querySelector(containerSelector);
        this.items = this.container.querySelectorAll('[data-index]');
        this.currentIndex = 0;
        this.init();
    }

    init() {
        this.updateFocus();

        document.addEventListener('keydown', (e) => {
            switch (e.key) {
                case 'ArrowUp':
                    e.preventDefault();
                    this.moveFocus(-1);
                    break;
                case 'ArrowDown':
                    e.preventDefault();
                    this.moveFocus(1);
                    break;
                case 'Enter':
                    e.preventDefault();
                    this.selectItem();
                    break;
                case 'Backspace':
                case 'Escape':
                    e.preventDefault();
                    this.goBack();
                    break;
            }
        });
    }

    moveFocus(direction) {
        this.items[this.currentIndex].classList.remove('selected');
        this.currentIndex = (this.currentIndex + direction + this.items.length) % this.items.length;
        this.updateFocus();
    }

    updateFocus() {
        const el = this.items[this.currentIndex];
        el.classList.add('selected');
        el.scrollIntoView({ block: 'nearest' });
    }

    selectItem() {
        const el = this.items[this.currentIndex];
        const event = new CustomEvent('itemselected', {
            detail: { index: this.currentIndex, element: el }
        });
        this.container.dispatchEvent(event);
    }

    goBack() {
        history.back();
    }
}

// Menyu ro'yxati uchun navigatsiyani ishga tushirish
const nav = new ListNavigation('#menu-list');
nav.container.addEventListener('itemselected', (e) => {
    console.log('Tanlangan element:', e.detail.index);
});

ListNavigation sinfi KaiOS uchun to'liq fokus navigatsiyasini amalga oshiradi. ArrowUp/ArrowDown fokusni data-index bo'lgan elementlar bo'ylab davriy ravishda harakatlantiradi. Enter itemselected maxsus hodisasini chaqiradi. Backspace/Escape oldingi ekranga qaytadi. scrollIntoView block: nearest bilan element ko'rinadigan maydondan chiqqanda ekranni avtomatik ravishda siljitadi.

KaiOS uchun CSS

KaiOS 2.5 CSS 2.1 + qisman CSS3 (border-radius, box-shadow, gradients) ni qo'llab-quvvatlaydi. Flexbox KaiOS 2.5 da qisman, KaiOS 3.0 da esa to'liq, shu jumladan CSS Grid qo'llab-quvvatlanadi. Muvofiqlik uchun qattiq kenglikdagi float tartibidan foydalanish tavsiya etiladi. Standart shrift — TizenSans yoki Osiyo bozorlari uchun Noto Sans CJK. Matn o'lchami — asosiy mazmun uchun 14-16 piksel, sarlavhalar uchun 18-20 piksel.

KaiStore va ilovalarni nashr qilish

KaiStore — barcha qurilmalarga oldindan o'rnatilgan, KaiOS uchun rasmiy ilovalar do'koni. Dasturchi KaiOS Developer Portal (developer.kaiostech.com) da ro'yxatdan o'tadi, imzolangan ZIP paketini yuklaydi va tavsifni to'ldiradi. Moderatsiya xavfsizlik, barqarorlik va kontent siyosatiga muvofiqlikni tekshiradi. O'rtacha tekshirish vaqti — 3-5 ish kuni.

Ilovani imzolash

KaiOS KaiOS Certificate orqali ilovaning raqamli imzolanishini talab qiladi. Dasturchi kaios-sign yordamida kalit juftligini yaratadi (shaxsiy + ochiq), ochiq kalitni KaiOS Developer Portal ga yuboradi va sertifikat oladi. Imzolangan .zip fayli META-INF jildida imzoni o'z ichiga oladi. Imzosiz ilova faqat dev qurilmalarida o'rnatiladi.

Tarqatish modeli va monetizatsiya

KaiStore bepul ilovalarni, KaiOS Ads SDK orqali reklamani va operator billingi (Direct Carrier Billing) orqali ilova ichidagi xaridlarni qo'llab-quvvatlaydi. KaiStore komissiyasi — daromadning 30%. Muqobil kanal — OEM ishlab chiqaruvchilari (Jio, Nokia, Alcatel, Doro) orqali oldindan o'rnatish. Oldindan o'rnatish uchun qurilma ishlab chiqaruvchisi bilan to'g'ridan-to'g'ri shartnoma talab qilinadi.

KaiStore cheklovlari

KaiStore bir qator mamlakatlarda pulli ilovalarni qo'llab-quvvatlamaydi (to'lov faqat operator billingi orqali). Ilova hajmi 2G/3G tarmoqlari orqali yuklash uchun 10 MB bilan cheklangan. Ilova 50 MB dan ortiq operativ xotiradan foydalanmasligi kerak. Manifestda aniq ko'rsatilmagan holda mozMobileConnection API ga kirish taqiqlangan. Siyosat buzilishi dasturchi hisobining bloklanishiga olib keladi.